लेखन कर्म : किन, के र कसरी ?

सिर्जना भन्नु सृष्टि हो, निर्माण हो र आविष्कार हो । मानव लगायत सम्पूर्ण वस्तु प्रकृतिका सिर्जना हुन् । प्रकृति निर्मित यावत् वस्तुमध्ये मान्छे श्रेष्ठ प्राणी हो । प्रकृतिकै सिर्जना मानव पनि एउटा स्रष्टा हो । त्यसैले हामीले आफ्ना वरिपरि जे–जति वस्तुको अस्तित्व पाउँछौँ, ती सबै या त प्रकृतिका सिर्जना हुन्, प्राकृतिक वस्तु हुन् या त मानव निर्मित वस्तु हुन्, मानवीय सिर्जना हुन् । 

सिर्जना स्वभावैले सुन्दर हुन्छ, प्रिय हुन्छ र आह्वादक हुन्छ । त्यसैले प्रकृतिका सिर्जना हामीलाई सुन्दर लाग्छन्, प्रिय छाग्छन् । मानिस पनि सिर्जनशील प्राणी हो, प्रकृतिमा रहेका अपूर्णताका सन्दर्भमा पूर्णता, जटिलताका सन्दर्भमा सरलता र अज्ञानताका सन्दर्भमा ज्ञानको आविष्कार वा सिर्जना मानव जातिबाट हुँदै आएको छ । वस्तुतः मानव जातिले गरेका सम्पूर्ण सिर्जनालाई हामीले मानवीय सिर्जना भन्ने गरेका छौँ । 

सामान्यतः सिर्जना, आविष्कार, निर्माण सुन्दर मानिन्छ तर सबै मानवीय सिर्जना सुन्दर हुँदैनन्, कुरूप एवं विनाशक पनि हुन्छन् । मानव हितमा प्रयोग हुने सिर्जना सुन्दर हुन्छन् भने मानवताविरोधी सिर्जना कुरूप हुन्छन् । आज विज्ञान र प्राविधिको विकासले मानव जीवनलाई सुलभ पनि बनाएको छ । जस्तो : स्थलयान, जलयान तथा वायुयानको आविष्कारले मानव जीवनलाई सर्वसुलभ बनाएको छ, विश्वका कुनै पनि स्थानमा मानव पहुँच सम्भव बनेको छ र भूगोल निकै साँघुरिएको छ । यो विज्ञान र प्रविधिले आविष्कार गरेको सुन्दर पक्ष हो, तर यसको विपरीत विज्ञान र प्रविधिले विनाशक हतियारको पनि निर्माण गरेको छ, त्यो कुरूप पक्ष हो । त्यसैले सिर्जना भन्नेबित्तिकै सबै सिर्जना सुन्दर हुन्छन् भन्ने छैन ।

विचारणीय पक्ष के हो भने विनाशक हतियार पनि कोही कसैका लागि सुन्दर लाग्छन् । वर्गीय संरचना, वर्गीय सत्ता र वर्गीय संरचनाका कारण विशेषतः साम्राज्यवादी उत्पीडक शक्ति वा वर्गलाई विनाशक हतियार सुन्दर लाग्छन् ।

यहाँ चर्चा गर्न खोजिएको सिर्जनाको तात्पर्य कला–साहित्य सिर्जना हो, कलाको आविष्कार गर्ने प्रसङ्ग हो । अर्थात् साहित्य लेखन सिर्जनाका तात्पर्यमा प्रस्तुत आलेख केन्द्रित रहेको छ । सिर्जना कस्तो हुन्छ भन्ने सन्दर्भमा माथि उल्लेख्य प्रसङ्ग सहयोगी हुन सक्छ । लेखन कर्म आत्मिक आनन्दका साथै मानवीय आवश्यकता समेत हो । मानव जातिको उत्पत्ति भएदेखि नै उसको स्वभाव कलानुरागी भयो । कला–साहित्य मान्छेको रुचिको विषय त हो नै, यो उसको अभिन्न अङ्गजस्तै भयो । मानिस सचेत एवं सिर्जनशील प्राणी हो ।